Thưởng thức tinh túy ẩm thực dân dã của núi rừng Tây Bắc

Cơm lam - món ăn tưởng chừng mộc mạc giản dị nhưng lại không thể thiếu trong ẩm thực truyền thống của người Tây Bắc.

Hương vị núi rừng gói trọn trong từng ống nứa (Ảnh: Sưu tầm)

Nhắc đến Tây bắc, không thể không nhắc đến món cơm lam. Món ăn đậm chất giản dị nhưng mang lại hương vị vô cùng đặc sắc. Với cách chế biến độc đáo cơm lam dễ dàng tạo ấn tượng khó phải với những ai đã từng thưởng thức. Chỉ đơn giản kết hợp hạt gạo dẻo thơm ăn cùng với muối mè tạo nên hương vị thơm ngon đến lạ đủ khiến lòng người say mê.  

Nguồn gốc ra đời của Cơm lam 

Cơm lam là món ăn có nguồn gốc từ các dân tộc như Nùng, Thái, Dao,... Theo những lời kể của các già làng, cơm lam ra đời từ cuộc sống du canh du cư theo mùa vụ của các dân tộc vùng cao. Đây là món ăn được ra đời khi người dân đi lên nương rẫy hoặc những hôm săn bắn lâu ngày trên núi. Do đặc điểm của nương rẫy là độ dốc cao nên không nơi nào họ ở được đến hai mùa nương rẫy, sau khi canh tác và thu hoạch thì vùng đất đó không còn màu mỡ như trước nữa. 

Cứ như thế, hôm nay ở núi này ngày mai lại núi nọ, khiến cho cuộc sống của đồng bào rất khó khăn và thiếu thốn đủ thứ. Trong hoàn cảnh cực kỳ thiếu thốn đó người dân vùng cao đã phải nghĩ ra nhiều cách nấu ăn trong hoàn cảnh không có những vật dụng cần thiết. 

Sau khi thu hoạch mùa vụ ở nơi núi rừng luôn có sẵn gỗ, cây nứa, cây mét…và người dân nơi đây đã nghĩ ra cách nấu cơm ngay trong ống nứa non. Để chuẩn bị đồ ăn khi lên rẫy, họ mang theo gạo nếp được ngâm sẵn, cho vào ống cùng nước suối tinh khiết, bịt kín bằng lá chuối rồi đặt nướng trên bếp lửa. Khi cơm chín, mùi thơm lan tỏa hòa quyện hương nứa, khói và rừng núi. Chỉ cần thưởng thức cùng chút muối mè, món ăn dân dã ấy đã trở thành biểu tượng của sự khéo léo và hòa hợp với thiên nhiên của người vùng cao.

Cách nấu đó vừa nhanh vừa tiện mà cơm lại rất thơm và ngon, được đồng bào duy trì cho đến ngày nay và gọi đó là cơm lam. Từ “lam” là cách nói của đồng bào Thái và nó không phải là danh từ, mà là một động từ theo tiếng Kinh thì có nghĩa là “nướng”. Nguồn gốc ra đời của món cơm lam đặc sản là vậy.

Cơm lam được nấu từ ống tre, nứa vô cùng thơm, lớp ngoài giòn, bên trong mềm, dẻo, kết hợp với muối mè thơm ngon vô cùng hấp dẫn. Món ăn tuy đơn giản nhưng cung cấp đủ đầy năng lượng cho một ngày lao động vất vả. Đây còn là món ăn vô cùng thích hợp cho những cuộc đi chơi xa, những buổi cắm trại trong rừng, chỉ cần mang theo ống nứa có chứa gạo, khi vào rừng dùng nước suối để nấu là đã có một bữa ăn hoàn hảo.

Từ món ăn sinh tồn đến biểu tượng văn hóa

Cơm lam - món quà bình dị từ bàn tay người vùng cao (Ảnh: Sưu tầm)

Từ lâu, cơm lam đã trở thành một món ăn độc đáo trong văn hóa ẩm thực của người Tây Bắc, món ăn giản dị mang hương vị đặc trưng của núi rừng. Không chỉ đơn thuần là một món ăn khi người dân lên rẫy, mà cơm lam đã trở thành biểu tượng văn hóa của người Tây Bắc. Trong những dịp lễ hội, Tết đến xuân về, cơm lam luôn hiện diện tròn mâm cúng tổ tiên, mâm cỗ hay những ngày hội văn hóa dân tộc. 

Người vùng cao dùng nguyên liệu có sẵn từ núi rừng: ống tre, ống trúc, ống nứa làm cơm lam, mỗi loại ống lại có một vị thơm riêng. Cơm lam vì thế không chỉ là món ăn, mà còn là biểu tượng của tình người, của sự gắn bó giữa đồng bào và núi rừng. Tất cả nguyên liệu hòa quyện để làm nên một món ăn đậm đà hồn vị Tây Bắc.

Ẩm thực vùng cao không cầu kỳ, nhưng thông qua cơm lam, người ta cảm nhận được nét đẹp văn hóa sống hòa mình với thiên nhiên, biết tận dụng những gì sẵn có. Mỗi ống cơm lam là biểu tượng của lao động, sáng tạo và lòng biết ơn. Không chỉ mang lại giá trị giản dị, bền vững của núi rừng Tây Bắc, mà còn là món ăn lưu giữ câu chuyện của văn hóa và ký ức.

Ngày nay, trong các lễ hội văn hóa Tây Bắc hay những tour du lịch trải nghiệm, cơm lam luôn được chọn là món ăn tiêu biểu để giới thiệu với du khách. Là một món ăn ngon cơm lam đại diện cho hồn vị của núi rừng Tây Bắc, giúp cho con người cảm nhận rõ nét đẹp của văn hóa ẩm thực.