Khám phá sự tích món rêu đá nướng - đặc sản huyền thoại Tây Bắc

Ẩm thực Tây Bắc không chỉ hấp dẫn bởi hương vị núi rừng mà còn ẩn chứa những câu chuyện huyền thoại. Món rêu đá nướng của người Thái là minh chứng sống động cho tình yêu và lòng thủy chung vĩnh cửu.

Rêu đá nướng - Biểu tượng của tình yêu và sự thủy chung (Ảnh: Sưu tầm)

Đối với đồng bào dân tộc Thái, rêu trở thành món ngon được trời đất ban tặng và không thể thiếu để mời khách vào dịp Tết đến, xuân về. Rêu đá còn được ví von như đặc sản “trời ban” mà rất ít người biết đến.

Rêu đá là món ăn truyền thống của người dân tộc Thái. Món rêu đá nướng không chỉ hấp dẫn bởi hương vị dân dã mà còn mang trong mình một truyền thuyết tình yêu đầy cảm động. Bắt nguồn từ truyền thuyết một đôi trai gái yêu nhau nhưng gặp phải sự cản trở của vị thần cai quản nơi họ sinh sống. Không thể rời xa nhau, họ quyết định cùng nhau chạy đến một đỉnh núi cao, nước mắt của cô gái chảy thành dòng suối. Cuối cùng, để được ở bên nhau mãi mãi họ đã cùng nhau lao xuống dòng nước chảy siết đó. Cơ thể của chàng trai đã hoá thành những tảng đá, mái tóc của cô gái hóa thành một loại rêu mọc và bám chặt vào những tảng đá để họ có thể ở bên nhau đời đời kiếp kiếp. Từ đó, rêu đá được xem như biểu tượng của tình yêu, lòng thủy chung và hạnh phúc lứa đôi.

Từ câu chuyện huyền thoại, người dân tộc Thái đã lấy món rêu đá sử dụng trong lễ cưới hỏi thể hiện tình yêu, thủy chung và hạnh phúc. Với người Thái, rêu là món quà của đất trời, mọc tự nhiên ở những con suối, thác nước vào mùa xuân thời điểm Tết đến, bản làng nghỉ nương rẫy, người dân lại rủ nhau đi hái rêu như một lễ hội. Theo phong tục của người Thái, khi đi hái rêu họ sẽ chọn một ngày đẹp trời, lúa thóc đầy bồ cả bản nghỉ nương rẫy cùng rủ nhau đến các bãi rêu như đi trẩy hội. Từ đó mà đã hình thành nên một nét đẹp trong văn hoá ẩm thực ngày xuân của người Thái. Họ tin rằng, thưởng thức món rêu vào đầu năm mới sẽ mang lại may mắn, sung túc và bình an.

Rêu thường mọc nhiều vào mùa xuân tại các con suối lớn hoặc dưới chân thác nơi có những tảng đá to. Rêu có màu xanh lục hay xanh non phụ thuộc vào mực nước nông hay sâu, có những tảng rêu dài rộng bằng ca gang tay. Rêu được người Thái chia làm 3 nhóm gồm: “Gui” là loại rêu mọc thành sợi như sợi tóc màu hơi sẫm; “tay” là loại rêu mọc rời rạc màu xanh và “tau” là loại rêu mọc thành từng mảng, không bám chặt vào đá. 

Rêu đá nướng - món ngon dân dã mang hơi thở núi rừng Tây Bắc (Ảnh: Sưu tầm) 

Rêu đá chỉ bảo quản được khoảng 3 ngày nên người Thái thường được sử dụng luôn khi hái về để rêu không bị khô, mất vị vị tươi ngon vốn có. Rêu sau khi hái được làm sạch cẩn thận, đập nhẹ để loại bỏ tạp chất rồi chế biến thành nhiều món khác nhau như: canh rêu, rêu xào, rêu lam, nộm rêu, và đặc biệt là rêu nướng, một món ăn thể hiện trọn vẹn tinh túy của núi rừng Tây Bắc. Rêu được trộn cùng các loại gia vị đặc trưng như mắc khén, ớt, dấm, đem nướng trên than hồng. Khi chín, món ăn tỏa hương thơm nồng nàn, vị bùi béo và ngọt mát lan tỏa, gợi cảm giác gần gũi, ấm áp như tình người vùng cao.

Bên cạnh món rêu nướng, canh rêu cũng là một món ăn quen thuộc và được nhiều du khách yêu thích khi đến với vùng núi Tây Bắc. Rêu sau khi làm sạch được cho vào nồi nước luộc gà hoặc nước hầm xương, thêm chút gia vị vừa miệng để tạo nên hương vị thanh ngọt tự nhiên. Bát canh rêu với sắc xanh mát mắt, vị ngọt nhẹ, bùi bùi đặc trưng khiến thực khách khó lòng quên được. Không chỉ ngon miệng, rêu còn được xem là thực phẩm có lợi cho sức khỏe – giúp thanh nhiệt, lưu thông khí huyết, ổn định huyết áp, giảm mỡ máu và hỗ trợ tiêu hóa, mang đến cảm giác nhẹ nhàng, dễ chịu cho cơ thể.

Không chỉ là món ăn, rêu đá nướng còn là một phần trong bản sắc văn hóa của người Thái, gắn liền với nghi lễ cưới hỏi, lễ hội mùa xuân và những câu chuyện huyền thoại truyền đời. Qua đó, người Thái gửi gắm niềm tự hào về mảnh đất mình sinh sống, về tình yêu và sự hòa hợp giữa con người với thiên nhiên.