Thịt treo gác bếp hương vị giữ hồn núi của người Dao

Ở vùng núi quanh năm lạnh giá, người Dao từ xưa đã nghĩ ra cách bảo quản thịt bằng khói bếp. Sau khi giết lợn vào dịp Tết hoặc cưới hỏi, thịt được thái từng tảng, ướp muối, hạt dổi, mắc khén, rồi buộc dây treo ngay trên gác bếp. Hơi khói từ bếp củi ngày này qua tháng khác hun khô từng thớ thịt, làm miếng thịt săn lại, bên ngoài đen bóng, bên trong đỏ thẫm.

Mỗi khi có khách quý, chủ nhà chỉ cần gỡ một miếng xuống, rửa sạch lớp muội than, thái lát mỏng, đem nướng lại. Hương khói, vị mặn mòi, cay nồng hòa quyện khiến ai một lần ăn cũng nhớ, đó cũng là đặc sản Lào Cai - Ẩm thực Tây Bắc.

Mùi khói ám quyện trong từng thớ thịt, mang đến hương vị độc đáo mà khó món ăn nào sánh được

Trong ngôi nhà gỗ lợp pơ mu ở xã Tả Phìn (Sa Pa), bếp lửa luôn đỏ rực quanh năm. Trên gác bếp, những dải thịt trâu đen óng, khô lại trong làn khói âm ỉ. Mùi khói ngai ngái quyện với hương mắc khén, hạt dổi, gừng và ớt… tạo nên thứ hương vị khó lẫn – món thịt trâu gác bếp đã đi vào tiềm thức bao thế hệ người Dao.

Bà Lý Thị Mẩy, 58 tuổi, vừa gỡ từng miếng thịt trên gác xuống vừa cười:

“Ngày xưa con trai tôi đi học dưới tỉnh, nhớ nhà lắm. Tôi lại thái vài miếng thịt gác bếp, gói trong lá chuối khô gửi theo xe khách. Nó bảo, cứ mở ra ngửi mùi khói là thấy như mẹ đang ngồi nhóm lửa bên cạnh.”

Trong câu chuyện của bà Mẩy, khói bếp không chỉ làm khô thịt, mà còn trở thành nhịp cầu nối giữa núi rừng và thành phố, giữa người mẹ Dao ở quê nhà với đứa con tha hương.

Những thớ thịt đỏ au, hun khói từ bếp lửa nhà sàn, lưu giữ hồn quê trong từng sợi khói

Người Dao quan niệm, món thịt hun khói vùng cao ấy chính là hơi ấm của ngôi nhà. Mỗi lần giỗ Tết, trong mâm cỗ bao giờ cũng có đĩa thịt trâu thái mỏng, ăn kèm với rượu ngô men lá. Miếng thịt dai, cay, mặn, ngọt như gói trọn cả hương vị núi rừng và tình cảm gia đình.

Ngày nay, nhiều du khách tìm đến Bắc Hà, Si Ma Cai, Hoàng Su Phì không quên mua vài cân thịt treo gác bếp mang về. Thứ đặc sản bình dị ấy trở thành cầu nối để ẩm thực người Dao bước ra thị trường, song vẫn giữ trọn nét mộc mạc của núi rừng.