Top 10 Món ăn đặc sản của người dân tộc Mường (Phần 1)

1. Bánh nẳng (Pẻng năng)

Mỗi khi Tết đến, người Mường ở Thanh Sơn cùng nhau sửa soạn, mua sắm để đón một cái Tết ấm no, hạnh phúc. Bánh nẳng, loại bánh truyền thống không thể thiếu trong Tết Nguyên đán của người Mường. Đây là loại bánh phổ biến và dân dã được làm từ gạo nếp và nước nẳng, với công đoạn chế nước nẳng cầu kỳ. Gạo nếp mới sau đãi sạch, đổ vào nước nẳng đã chế ngâm từ 2-3 ngày, rồi vớt ra đem gói bằng lá chít, lá dong hoặc lá chuối. Bánh nẳng không chỉ ngon miệng mà còn mang đậm hương vị của đất trời Thanh Sơn. Nó còn được coi như một loại thuốc quý giúp tiêu cơm, giải say. Thưởng thức bánh nẳng, thực khách sẽ cảm nhận được sự giản dị, hòa mình vào tình người, hồn quê của đồng bào Mường.

2. Chả rau đáu

Món chả rau đáu là sáng tạo tinh tế của người Mường, mang đậm hương vị đặc trưng của Hòa Bình. Với sự thanh mát và dinh dưỡng, chả rau đáu không chỉ là một món ăn ngon mà còn là bí quyết giữ gìn sức khỏe. Bí quyết nằm ở lá rau đáu, một loại cây chỉ mọc tự nhiên ở những khe suối có thời tiết lạnh và ẩm.

Người Mường tự hào với món ăn truyền thống này, xem đó là biểu tượng của văn hóa Hòa Bình. Chả rau đáu thường xuất hiện trong những dịp lễ Tết, luôn là sự lựa chọn yêu thích của nhiều người. Để tạo ra hương vị đặc biệt, người dân đã phải vất vả lặn lội hàng chục cây số, dành cả ngày để chọn lựa những chiếc lá rau xanh tươi ngon.

Điều đặc biệt là sự hiếm có của rau rừng đã làm cho món ăn này trở nên quý hiếm. Ngay cả đối với khách quý, nếu không thông báo trước khi đến thăm, họ sẽ khó có cơ hội trải nghiệm hương vị độc đáo của chả rau đáu.

Người dân nướng món chả rau đáu

3. Cá ướp chua

Vào những dịp lễ tết và lễ hội truyền thống, món “Cá ướp chua” được coi là một biểu tượng đặc sắc trong nền ẩm thực của người Mường ở Hòa Bình.

Để tạo nên món ăn này, đầu bếp cần phải tận dụng sự tinh tế, công phu và thời gian. Cá được chuẩn bị kỹ lưỡng, bao gồm việc mổ bụng, lấy ruột, rửa sạch, rồi chia thành từng khúc vừa đối với cá nhỏ và miếng lớn với cá to. Cá sau khi được ráo nước sạch, được ướp muối, cơm nguội và men rượu (tuỳ theo lượng cá). Sau đó, tất cả được trộn đều và đặt vào hũ, sử dụng lá chuối tươi để bọc kín miệng hũ và sử dụng lạt để buộc chặt. Quan trọng là phải kiểm tra thường xuyên, nếu lá bị rách hoặc hở thì cần thay thế bằng lá khác và buộc kín miệng hũ. Sau khoảng 10 - 15 ngày, mở hũ kiểm tra. Nếu cá có mùi chua, thì thêm “xỉnh” (thỉnh), nếu chưa có mùi thì thêm muối hòa nước ấm và đặt gần lửa.

Rang ngô nếp, giã nhỏ để nguội. Rau riềng được rửa sạch, thái lát và giã nhỏ. Hành cắt dài sau khi rửa sạch. Cá được trộn đều với các gia vị và lại đặt vào hũ, sử dụng lá chuối để bọc kín và buộc chặt miệng hũ. Cuối cùng, sử dụng tro nhào pha với nước để trát kín miệng hũ.

Để thưởng thức món cá ướp chua, có nhiều cách khác nhau. Có thể ăn ngay sau 3-6 tháng mà không cần chế biến. Hoặc đặt cá ướp chua vào lá thầu dầu (lá bánh tẻ), kẹp vào que tre và nướng bằng than củi. Hoặc cũng có thể sử dụng cá ướp chua để nấu canh,...

Cá ướp chua không chỉ là một món ăn ngon mà còn là biểu tượng tinh tế của văn hóa ẩm thực Mường, chứa đựng tình cảm sâu sắc của con người đối với đất, trời, rừng núi. Thưởng thức cá ướp chua, không chỉ là để trải nghiệm hương vị đặc biệt mà còn là để cảm nhận tình cảm mộc mạc, chân thành của người Mường. Món ăn này đã trở thành đặc trưng và thương hiệu tiêu biểu trong văn hóa xã hội của người Mường.

Cá ướp chua

4. Rượu cần

Văn hóa ẩm thực của dân tộc Mường đã truyền bá qua hàng thế kỷ với sự đa dạng và phong phú, không chỉ trong các món ăn mà còn trong thế giới của đồ uống, nổi bật trong đó là Rượu Cần. Đây không chỉ là một loại thức uống, mà còn là biểu tượng của văn hóa và niềm tự hào của người Mường.

Trong ngôn ngữ Mường, Rượu Cần được gọi là rjão tjỏng (rão tỏng - rượu đóng). Không ai biết từ bao giờ người Mường đã biết cách làm rượu, nhưng nó đã trở thành một phần quan trọng trong cuộc sống hàng ngày, được sử dụng trong gia đình, các dịp vui chơi, tiếp đón khách, đám cưới, mừng nhà mới, hay các lễ hội...

Theo kể của những nghệ nhân Mường, nghệ thuật làm rượu Cần đòi hỏi sự tinh tế và tỉ mỉ. Nguyên liệu chính là gạo nếp cẩm, giúp tạo ra hương vị thơm ngon và nhiều hơn so với các loại gạo khác. Gạo được xay chứ không phải giã, và việc này thường diễn ra khi gạo còn nóng để đảm bảo rượu không bị nát và hút không bị tắc cần.

Sau khi chuẩn bị nguyên liệu, gạo được ngâm trong nước lã một đêm, sau đó trộn với vỏ trấu nếp cẩm. Sau khi đun sôi, cơm được đổ ra mẹt để nguội, rồi men nhỏ được giã và trộn đều với cơm. Mixture này được ủ trong nồng hoặc thúng có lá ráy phủ dưới đáy (gọi là hứng rượu). Quá trình ủ mùa hè kéo dài khoảng 24 giờ, trong khi mùa đông thì lâu hơn. Rượu bắt đầu lên men thơm (gọi là dậy rượu), sau đó được đặt vào hũ sành nén hơi chặt. Lớp trên cùng của hũ được phủ bằng lá chuối, và bên ngoài còn trát một lớp tro ướt kín đáo. Rượu được ủ từ 5 ngày trở lên để có thể uống được, nhưng để có hương vị tốt nhất, nên ủ từ 3 tháng trở lên. Đôi khi, người ta có thể ủ rượu đến 3 năm hoặc lâu hơn mới mang ra sử dụng. Trong quá trình ủ lâu như vậy, bã được thay mới để chỉ giữ lại nước cốt, còn bã đã được chiết xuất để tạo nên rượu cả rồi. Rượu Cần 3 năm trở lên thường được coi là ngon nhất.

5. Thịt thui luộc

Vùng đất Hòa Bình, nơi cư dân tộc Mường an cư, không chỉ hấp dẫn bởi khung cảnh tự nhiên hùng vĩ mà còn nổi tiếng với văn hóa ẩm thực đậm chất độc đáo. Bên cạnh những đặc sản như rau rừng, măng đắng, gà đồi, thịt gác bếp, xôi nương, lợn mán thui luộc là một trong những bí quyết khiến du khách bất ngờ với hương vị ngon tuyệt. Món ăn này đã trở thành biểu tượng ẩm thực, để lại ấn tượng khó phai cho những ai đã từng thưởng thức.

Người ta chọn những con lợn thả rông, thui vàng từng phần, đảm bảo mỗi chiếc lông nào cũng được cạo sạch trước khi thực hiện quy trình mổ và lấy phần nội tạng. Thịt sau đó được rửa sạch mà không cần dùng nước, chỉ cần lạt giang để máu ráo. Đặt lên bếp củi, nồi luộc ở nhiệt độ vừa cho thịt chín đều. Khi đã chín, thịt được thái mỏng và sắp xếp trên lá chuối rừng tươi xanh.

Món thịt thui luộc được ăn kèm với muối rang và hạt dổi nướng giã nhỏ. Người thưởng thức sẽ cảm nhận hương vị đặc trưng với sự ngọt ngào của thịt lợn, độ giòn của bì và mỡ, hương thơm của lá chuối, vị đặc sắc từ hạt dổi, và hậu vị đậm đà của muối rang. Mỗi lần kết thúc bữa ăn là một trải nghiệm khó quên.

Món thịt thui luộc được trang trí đơn giản