Ẩm thực người Thái Tây Bắc: Tình người quyện hương núi rừng (Phần 2)

1. Cáy mọ

   Với ai đã từng một lần thưởng thức cáy mọ (còn gọi là món gà mọ) chắc hẳn không bao giờ quên được hương vị thơm ngon của món ăn.

   Theo các già bản kể lại, món cáy mọ có từ khi người Thái biết sống tập trung thành bản, thành mường. Vào dịp Tết, cưới hỏi hay khách đến nhà thì chủ nhà ra vườn đuổi bắt gà về thịt làm món mọ đãi khách. Gọi tên là món gà mọ bởi cái tên nói lên tính cầu kỳ, tỉ mỉ trong cách chế biến. Đầu tiên là khâu chọn gà, phải là những con gà to vừa phải, không quá già hoặc quá nhỏ, thường từ 1,5kg đến 2kg.

   Sau khi được làm sạch, gà chặt thành từng khúc nhỏ đem ướp mắm, muối, mì chính, hạt tiêu, tỏi, ớt, mắc khén rừng, hành… Gia vị cho món cáy mọ rất quan trọng, nó quyết định độ thơm ngon của món ăn. Đặc biệt trong món cáy mọ không thể thiếu được đó chính là bột gạo nếp giã bằng chày, gạo ngâm trong nước khoảng 30 phút đem giã, không được dùng máy nghiền vì sẽ làm mất hương vị của gạo, làm nhão món ăn.

   Hoa chuối rừng cũng là thứ gia vị quan trọng không kém, được thái lát mỏng, ngâm nước muối cho tan nhựa, sau đó cho vào cối giã nhưng không được giã quá nát, vừa độ mềm. Sau đó đem tất cả trộn đều với nhau, cho gia vị ngấm đều. Rồi dùng lá dong hoặc lá chuối gói lại thành những gói nhỏ, cho lên hông, nồi hấp hoặc chõ đồ xôi hấp chín… hấp trong thời gian khoảng 1 giờ đồng hồ. Cho lửa cháy đều để giữ nhiệt độ trong nồi hấp ổn định, thịt gà và các loại gia vị gói trong lá sẽ chín nhừ.

   

   Món ăn có vị ngọt của thịt gà, hòa quyện với hương vị của gạo nếp, vị chát của hoa chuối, thơm nồng của mắc khén, tỏi, rau thơm… lẫn với mùi thơm của lá rừng làm cho dư vị của món ăn thật hấp dẫn.

   
   

2. Rêu đá

   Rêu đá là một trong những món đặc sản dùng để đãi khách quý. Rêu đá mọc thành từng mảng ở khu vực ven sông, khe suối, nơi có nguồn nước chảy, chúng thường mọc từ tháng 9, tháng 10 đến hết tháng 5 âm lịch. Chỉ lấy rêu đá ở những đoạn suối có nước trong và sạch. Để lấy được rêu đá, người lấy rêu phải đi dọc các khe suối lổm nhổm đá, trơn trượt. Sau khi mang rêu về, trải qua nhiều công đoạn chế biến rêu mới trở thành món ăn.

   Rêu đá có thể chế biến ra nhiều món như: Rêu nướng, rêu xào, canh rêu… Trước khi chế biến rêu thành các món ăn, việc đầu tiên là làm sạch rêu, lấy chày gỗ đập nát rêu cho hết tạp chất bám, rồi rửa sạch, cắt rêu thành từng đoạn nhỏ, sau đó có thể cho vào nồi canh hoặc có thể đồ lên để làm món rêu nộm. Khi làm sạch, đồ chín, đem trộn với các loại gia vị, muối, bột ngọt, gừng, rau mùi, hạt mắc khén, ớt. Còn đối với món rêu đá nướng, khi đã tẩm với các gia vị dùng lá chuối bọc lại rồi kẹp tre nướng trên than hồng, rêu nướng có mùi vị rất thơm và ngon.

   Tương truyền, rêu đá ngoài là món ẩm thực đặc sắc dùng đãi khách của người Thái còn gắn với những câu chuyện tình đôi lứa của chàng trai, cô gái Thái. Chuyện kể rằng, ngày xưa có một đôi trai gái yêu nhau nhưng lại gặp sự cản trở của vị Chúa đất nơi họ sinh sống. Họ cùng thề non hẹn biển mãi bên nhau và đã quyết định cùng nhau chạy trốn tới một đỉnh núi cao.

   Cô gái khóc nhiều đến nỗi nước mắt chảy thành dòng nước. Để được mãi bên nhau, họ đã lao xuống dòng nước. Cơ thể của chàng trai biến thành những tảng đá, còn mái tóc dài của cô gái biến thành rêu bám vào đá. Và rêu đá có từ đó. Ngày nay rêu đá đã trở thành ẩm thực đặc sắc của đồng bào dân tộc Thái ở miền núi Tây Bắc.

   

   Các món ăn chế biến từ rêu đá của người Thái.

   Có thể nói, trải qua quá trình sống và lao động sản xuất, đồng bào dân tộc Thái ở Tây Bắc đã sáng tạo ra văn hóa ẩm thực hết sức đa dạng, phong phú, mang nét đặc trưng riêng không trộn lẫn với bất cứ dân tộc nào. Ngày nay, những ẩm thực này không chỉ là món ăn dân dã quen thuộc trong mỗi gia đình, mà còn trở thành những món ăn không thể thiếu trong thực đơn của các nhà hàng, quán ăn dân tộc phục vụ du khách phương xa.